Zukkolar
IQ testni yechishKurslarBepul testlarBlogQanday ishlaydi
KirishRoʻyxatdan oʻtish

Kimyo asoslari · birinchi mavzu — bepul

Atom tuzilishi

Proton, neytron, elektron va izotoplar.

Mavzu testi

5 ta savol. Har bir javob darhol tekshiriladi; oʻtish uchun kamida 4 tasiga toʻgʻri javob bering. Roʻyxatdan oʻtish shart emas.

Kimyo asoslari

Atom nimadan tuzilgan?

Atom markazida musbat zaryadli yadro bor, uning atrofida manfiy zaryadli elektronlar harakatlanadi. Yadro proton va neytronlardan iborat.

  • Proton — zaryadi +1.
  • Neytron — zaryadi 0.
  • Elektron — zaryadi −1; u protondan taxminan 1800 marta yengil.

Shuning uchun atom massasining deyarli hammasi yadroda toʻplangan.

Atom raqami va massa soni

Atom raqami — yadrodagi protonlar soni. Neytral atomda elektronlar ham shuncha. Massa soni — protonlar va neytronlar sonining yigʻindisi.

neytronlar = massa soni − atom raqami
Ftor: atom raqami 9, massa soni 19
9 proton, 9 elektron, 19 − 9 = 10 neytron

Izotoplar va ionlar

Izotoplar — bir elementning protonlari teng, neytronlari har xil atomlari. Vodorodning uch izotopi bor: protiy (neytronsiz), deyteriy (1 neytron), tritiy (2 neytron).

Elementning oʻrtacha atom massasi izotoplarning ulushi boʻyicha hisoblanadi. Borning taxminan 20 % i ¹⁰B, 80 % i ¹¹B:

10 · 0,2 + 11 · 0,8 = 2 + 8,8 = 10,8

Ion — elektron bergan yoki olgan atom; protonlar soni oʻzgarmaydi. Alyuminiy (13) uchta elektron bersa, Al³⁺ hosil boʻladi: 13 − 3 = 10 elektron. Oltingugurt (16) ikkita elektron olsa — S²⁻: 16 + 2 = 18 elektron.

Zarrachaning qaysi element ekanini protonlar soni belgilaydi. Elektronlar protonlardan koʻp boʻlsa — manfiy ion, kam boʻlsa — musbat ion.

Elektron qavatlar

n-qavatga koʻpi bilan 2n² elektron sigʻadi: birinchisiga 2, ikkinchisiga 8. Qavatlar ichkaridan boshlab toʻladi, masalan fosfor (15): 2, 8, 5.

Tashqi qavatdagi elektronlar soni bosh guruhcha raqamiga teng: magniy (II guruh) — 2, kremniy (IV) — 4, ftor (VII) — 7.

Esda tuting

  1. Protonlar soni = atom raqami; neytral atomda elektronlar ham shuncha.
  2. Neytronlar soni = massa soni − atom raqami.
  3. Elektronlar massa soniga qoʻshilmaydi.