Zukkolar
IQ testni yechishKurslarBepul testlarBlogQanday ishlaydi
KirishRoʻyxatdan oʻtish

Kiberxavfsizlik · birinchi mavzu — bepul

Veb zaifliklari: Injection (SQLi, XSS) va CSRF

SQL Injection, Cross-Site Scripting (XSS), CSRF tokenlar va ulardan himoyalanish usullari.

Mavzu testi

5 ta savol. Har bir javob darhol tekshiriladi; oʻtish uchun kamida 4 tasiga toʻgʻri javob bering. Roʻyxatdan oʻtish shart emas.

Kiberxavfsizlik

SQL Injection

Foydalanuvchi matni SQL satriga toʻgʻridan-toʻgʻri yopishtirilsa, u maʼlumot emas, buyruqning bir qismi boʻlib qoladi. Matndagi bitta tirnoq satrni yopadi va ortidan OR '1'='1' kabi shart qoʻshiladi. SQL da AND OR dan oldin bajarilgani uchun parol tekshiruvi chetda qoladi va kirish parolsiz ochiladi.

Himoya — parametrlangan soʻrov (prepared statement). Soʻrovda oʻrinbosar turadi, qiymat esa alohida uzatiladi va hech qachon kod sifatida bajarilmaydi. PostgreSQL da oʻrinbosarlar $1, $2 deb yoziladi.

const sql = "SELECT id FROM orders WHERE code = $1";
const result = await db.query(sql, [orderCode]);

XSS (Cross-Site Scripting)

XSS da begona JavaScript qurbonning brauzerida ishga tushadi va masalan cookie ni oʻgʻirlaydi. Turlari:

  • Stored — zararli matn bazada saqlanadi (sharh, profil nomi) va sahifani ochgan hammaga taʼsir qiladi.
  • Reflected — matn soʻrovdan javobga darhol qaytadi.
  • DOM-based — xato sahifaning oʻz skriptida.

Foydalanuvchi matnini innerHTML bilan emas, textContent bilan chiqaring — u matnni HTML deb talqin qilmaydi.

comment.textContent = userText;

Qoʻshimcha qatlamlar: cookie ga httpOnly: true qoʻyilsa, JavaScript uni oʻqiy olmaydi. Content-Security-Policy (CSP) sarlavhasi esa brauzerga skript, uslub va rasmlarni qaysi manbalardan yuklash mumkinligini aytadi.

CSRF

CSRF da begona sayt foydalanuvchi nomidan uning ruxsatisiz soʻrov yuboradi, brauzer esa cookie ni oʻzi qoʻshib beradi. Himoya — CSRF token: server har bir forma uchun maxfiy qiymat yaratadi va uni yashirin maydonda (masalan csrf_token) kutadi. Begona sayt bu qiymatni bilmaydi.

Clickjacking

Sahifa koʻrinmas iframe ichiga joylanadi va foydalanuvchi oʻzi bilmay tugmani bosadi. X-Frame-Options: DENY yoki SAMEORIGIN sarlavhasi saytni begona ramkaga joylashni taqiqlaydi.

Asosiy qoida bitta: foydalanuvchidan kelgan har qanday maʼlumotga ishonmang.

Eslab qoling

  1. SQL Injection — parametrlangan soʻrov.
  2. XSS — textContent, httpOnly cookie va CSP.
  3. CSRF — token; Clickjacking — X-Frame-Options.