Present Perfect nima?
Present Perfect (have/has + V3) oʻtmishdagi harakatni hozirgi payt bilan bogʻlaydi. Oʻzbek tilida bunday alohida zamon yoʻq: biz «Londonda boʻlganman» ham, «Kecha Londonda edim» ham deymiz. Ingliz tilida esa vaqti aytilmagan tajriba yoki natijasi hozir ham sezilib turgan harakat uchun Present Perfect ishlatiladi.
I have visited London twice. — Men Londonda ikki marta boʻlganman.
She has lost her keys. — U kalitlarini yoʻqotib qoʻydi (hozir kaliti yoʻq).
Have you ever eaten sushi? — Hech sushi yeganmisiz?
We have just finished dinner. — Biz hozirgina kechki ovqatni tugatdik.
They have lived here since 2015. — Ular 2015-yildan beri shu yerda yashaydi.Shakl
I / you / we / they have ('ve) + V3 I have seen this film.
he / she / it has ('s) + V3 He has seen this film.
Inkor: I haven't (have not) seen it. She hasn't (has not) seen it.
Savol: Have you seen it? Has she seen it?
Javob: Yes, I have. No, she hasn't.V3 — feʼlning uchinchi shakli (past participle). Toʻgʻri feʼllarda u -ed bilan yasaladi (work → worked), notoʻgʻri feʼllarni esa yodlash kerak: go → gone, see → seen, write → written, be → been, do → done, eat → eaten.
Ishlatilishi va kalit soʻzlar
- Tajriba (qachonligi muhim emas):
ever(savolda — «hech»),never(hech qachon).I have never been to Japan. - Natija hozir koʻrinadi:
already(allaqachon),just(hozirgina),yet(hali; inkor va savolda, gap oxirida).Have you finished yet? — No, I haven't finished yet. - Hozirgacha davom etayotgan holat:
for+ davr (for three years— uch yildan beri),since+ boshlanish nuqtasi (since Monday,since 2020).
already va just odatda have bilan V3 orasida turadi: She has already left.
Present Perfect yoki Past Simple?
Agar aniq oʻtgan vaqt aytilsa (yesterday, last year, in 2019, two days ago, when I was a child), faqat Past Simple ishlatiladi:
✗ I have seen him yesterday.
✓ I saw him yesterday.
✓ I have seen him this week.Savol When…? bilan boshlansa ham Past Simple keladi: When did you arrive? (When have you arrived? emas).
been va gone farqi: He has gone to Paris — u Parijga ketgan (hozir oʻsha yerda). He has been to Paris — u Parijda boʻlib qaytgan (tajriba).
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar koʻpincha «kecha», «oʻtgan hafta» kabi aniq vaqt bilan Present Perfect ishlatib xato qiladi: I have met her last week notoʻgʻri. Vaqt aniq boʻlsa — Past Simple: I met her last week.
Eslab qoling
- Shakl:
have/has + V3; he/she/it bilan —has. - Aniq oʻtgan vaqt (
yesterday,ago,last…) bilan Present Perfect ishlatilmaydi. for— davr (qancha vaqt),since— boshlanish nuqtasi (qachondan beri).yetinkor va savolda gap oxirida keladi;alreadyvajust—havedan keyin.
