Nuqta, toʻgʻri chiziq, kesma
- Toʻgʻri chiziq ikki tomonga cheksiz davom etadi. Ikki turli nuqta orqali faqat bitta toʻgʻri chiziq oʻtadi.
- Kesma — toʻgʻri chiziqning ikki nuqta bilan chegaralangan qismi.
Nuqta kesmada yotsa, kesma ikki boʻlakka boʻlinadi va uzunliklar qoʻshiladi: AM = 3 sm, MB = 5 sm boʻlsa, AB = 3 + 5 = 8 sm.
Burchaklar
Burchak gradusda oʻlchanadi:
- oʻtkir burchak — 90° dan kichik;
- toʻgʻri burchak — aynan 90°;
- oʻtmas burchak — 90° dan katta, 180° dan kichik;
- yoyiq burchak — 180°.
Har qanday uchburchakning uchta ichki burchagi yigʻindisi 180° ga teng.
Perimetr va yuza
Perimetr — shaklning barcha tomonlari uzunliklari yigʻindisi (sm). Yuza — shakl egallagan joy (sm²).
Uchburchak: P = a + b + c
Toʻgʻri toʻrtburchak: P = 2 · (a + b) S = a · b
Kvadrat: P = 4 · a S = a²Kvadratning perimetri 24 sm boʻlsa, tomoni 24 / 4 = 6 sm, yuzi 6 · 6 = 36 sm². Toʻgʻri toʻrtburchakning yuzi 30 sm², bir tomoni 5 sm boʻlsa, ikkinchi tomoni 30 / 5 = 6 sm.
Pifagor teoremasi va aylana
Toʻgʻri burchakli uchburchakda toʻgʻri burchakni hosil qilgan tomonlar katetlar, uning qarshisidagi tomon gipotenuza deyiladi. Pifagor teoremasi faqat shunday uchburchak uchun ishlaydi: c² = a² + b². Katetlar 6 sm va 8 sm boʻlsa, c² = 36 + 64 = 100, demak c = 10 sm.
Aylana uzunligi: L = 2 · π · r
Doira yuzi: S = π · r²r = 5 sm, π = 3,14 boʻlsa: L = 2 · 3,14 · 5 = 31,4 sm, S = 3,14 · 25 = 78,5 sm².
Eslab qoling
2 · π · r— uzunlik,π · r²— yuza. Ularni adashtirmang.- Pifagor teoremasida
c— har doim gipotenuza.
