Toʻrt amal va ularning nomlari
Arifmetikada toʻrtta asosiy amal bor. Har birining natijasi oʻz nomiga ega:
- Qoʻshish:
8 + 5 = 13. Natija — yigʻindi. - Ayirish:
13 - 5 = 8. Natija — ayirma. - Koʻpaytirish:
8 * 5 = 40. Natija — koʻpaytma. - Boʻlish:
40 / 5 = 8. Natija — boʻlinma.
Boʻlish — koʻpaytirishga teskari amal: 6 * 8 = 48, demak 48 / 8 = 6.
Sonlarni taqqoslash
Xonalari soni bir xil boʻlgan sonlar chapdan oʻngga taqqoslanadi: avval yuzliklar, keyin oʻnliklar, soʻng birliklar. 572 va 527 sonlarida yuzliklar teng (5), oʻnliklar esa 7 va 2. Demak, 572 katta.
Amallar tartibi
Ifodada bir nechta amal boʻlsa, ular shu tartibda bajariladi:
- Avval qavs ichidagi amallar.
- Keyin koʻpaytirish va boʻlish — chapdan oʻngga.
- Oxirida qoʻshish va ayirish — chapdan oʻngga.
30 - 3 * (2 + 6) / 4
= 30 - 3 * 8 / 4
= 30 - 24 / 4
= 30 - 6
= 24Eng koʻp uchraydigan xato — amallarni shunchaki chapdan oʻngga bajarish. 4 + 2 * 5 ifodasi 30 ga emas, 14 ga teng, chunki avval 2 * 5 = 10 hisoblanadi.
Qulay hisoblash va qoldiq
Koʻpaytuvchilarning oʻrnini almashtirsak, koʻpaytma oʻzgarmaydi. Shundan foydalanib, "yumaloq" son beradigan juftlarni birlashtiring: 5 * 2 = 10, 25 * 4 = 100, 250 * 4 = 1000.
4 * 19 * 25 = (4 * 25) * 19 = 100 * 19 = 1900Son toʻliq boʻlinmasa, qoldiq qoladi. 23 ni 4 ga boʻlamiz: 4 soni 23 ga 5 marta sigʻadi (4 * 5 = 20), qoldiq 23 - 20 = 3. Qoldiq har doim boʻluvchidan kichik boʻladi.
Eslab qoling
- Tartib: qavs, keyin koʻpaytirish va boʻlish, oxirida qoʻshish va ayirish.
- Boʻlishni koʻpaytirish bilan tekshiring.
- Hisoblashdan oldin "yumaloq" son beradigan juftlarni qidiring.
