Alifbo va oʻqish qoidalari

Rus alifbosi

Rus tili kirill yozuvida yoziladi. Alifboda 33 harf bor: 10 ta unli, 21 ta undosh va 2 ta belgi (ь, ъ). Oʻzbek kirill yozuvini bilsangiz, koʻp harflar sizga tanish. Lekin щ va ы oʻzbek kirill alifbosida yoʻq, oʻzbekcha ў, қ, ғ, ҳ esa rus tilida yoʻq.

А а  Б б  В в  Г г  Д д  Е е  Ё ё  Ж ж  З з  И и  Й й
К к  Л л  М м  Н н  О о  П п  Р р  С с  Т т  У у  Ф ф
Х х  Ц ц  Ч ч  Ш ш  Щ щ  Ъ ъ  Ы ы  Ь ь  Э э  Ю ю  Я я

Unlilar juft-juft boʻladi: а – я, у – ю, э – е, о – ё, ы – и. Soʻz boshida yoki unlidan keyin я, ю, е, ё ikki tovushni bildiradi: я = [йа], ю = [йу], е = [йэ], ё = [йо]. Masalan: яблоко [йаблака] — olma, ёлка [йолка] — archa.

• ы — oʻzbek tilida alohida harfi yoʻq tovush, tilni orqaroqqa tortib aytiladi: мы — biz, ты — sen.
• щ — uzun, yumshoq [ш]: борщ, щи.
• ь (yumshoqlik belgisi) tovush bildirmaydi, oldingi undoshni yumshatadi: брат (aka) va брать (olmoq).
• ъ (ajratish belgisi) undoshni keyingi unlidan ajratadi: подъезд — podyezd.

Urgʻu

Oʻzbek tilida urgʻu odatda soʻzning oxirgi boʻgʻiniga tushadi. Rus tilida urgʻu erkin: istalgan boʻgʻinda boʻlishi mumkin va harf bilan koʻrsatilmaydi. Shuning uchun har bir yangi soʻzni urgʻusi bilan birga yodlang.

мама     — urgʻu 1-boʻgʻinda (ма-ма)
вода     — urgʻu oxirgi boʻgʻinda (suv)
молоко   — urgʻu oxirgi boʻgʻinda (sut)

ё harfi doim urgʻuli: ёлка, мёд (asal). Kitob va gazetalarda ё koʻpincha е deb yoziladi.

Akanye: urgʻusiz о → [а]

Urgʻusiz о harfi [а] ga yaqin aytiladi, lekin yozuvda `о` qoladi:

молоко  →  [малако]   sut
вода    →  [вада]     suv
окно    →  [акно]     deraza
Москва  →  [масква]

Jarangsizlanish (оглушение)

Soʻz oxirida jarangli undosh jarangsiz aytiladi. Oʻzbek tilida ham kitob koʻpincha [kitop] deb aytiladi — rus tilida bu qoida doimiy:

б → [п]   хлеб  [хлеп]    non
в → [ф]   лев   [леф]     sher
г → [к]   друг  [друк]    doʻst
д → [т]   город [горат]   shahar
ж → [ш]   нож   [нош]     pichoq
з → [с]   глаз  [глас]    koʻz

Jarangsiz undosh oldida ham shunday boʻladi: ложка [лошка] — qoshiq.

Oʻzbek oʻquvchilarining eng koʻp xatosi — eshitganini yozish: «малако», «хлеп», «горат». Rus tilida soʻz eshitilganidek emas, qoidaga koʻra yoziladi: молоко, хлеб, город. Shubha boʻlsa, soʻzning boshqa shaklini eslang: хлеба — demak хлеб.

Eslab qoling

1. Rus alifbosida 33 harf: 10 unli, 21 undosh, ь va ъ.
2. Urgʻu erkin — har bir soʻzni urgʻusi bilan yodlang.
3. Urgʻusiz о [а] deb aytiladi, lekin о deb yoziladi.
4. Soʻz oxirida б, в, г, д, ж, з → [п, ф, к, т, ш, с].
5. я, ю, е, ё soʻz boshida [й] bilan boshlanadi.