Родительный падеж: кого? чего?
Qaratqich kelishigi rus tilida eng koʻp ishlatiladigan kelishik. U quyidagi hollarda keladi:
- Egalik (oʻzbekcha
-ning):книга брата— akamning kitobi,дом мамы— oyimning uyi. - Yoʻqlik (
нет):У меня нет машины.— Mening mashinam yoʻq. - Kimda bor (
у+ kim):У брата есть машина.— Akamning mashinasi bor. - Predloglardan keyin:
из(-dan),от,до(-gacha),без(-siz),для(uchun),после(keyin):из Ташкента,без сахара,для мамы,после урока. - Sonlardan keyin:
два брата,пять книг.
Diqqat: oʻzbek tilida egasi oldin keladi («akamning kitobi»), rus tilida esa keyin: книга брата (kitob + akaning).
Shakl (birlik)
он, оно: undosh → + а брат → брата, стол → стола
-й, -ь → -я музей → музея, словарь → словаря
-о → -а, -е → -я окно → окна, море → моря
она: -а → -ы мама → мамы, сестра → сестры
-я, -ь → -и неделя → недели, тетрадь → тетради
г, к, х, ж, ш, ч, щ dan keyin -и: книга → книгиOlmoshlar: у меня, у тебя, у него, у неё, у нас, у вас, у них. Predlogdan keyin он, она, они olmoshlariga н qoʻshiladi: у него, «у его» emas.
время → времени (vaqt): У меня нет времени. — Vaqtim yoʻq.
Sonlar va otlar: 1 / 2–4 / 5+
Oʻzbek tilida sondan keyin ot doim birlikda: «bitta kitob, ikkita kitob, beshta kitob». Rus tilida esa uch xil shakl bor:
1 (21, 31…) bosh kelishik один брат, одна книга
2, 3, 4 (22–24…) qaratqich, birlik два брата, две книги, три стола
5 – 20, 25… qaratqich, koʻplik пять братьев, пять книг, десять столовдва — он va оно uchun, две — она uchun: два стола, две книги.
Koʻplikdagi qaratqich kelishigining asosiy shakllari:
undosh (он) + ов стол → столов, студент → студентов
-ь, ж, ш, ч, щ → ей словарь → словарей, врач → врачей
-а, -о → (yoʻq) книга → книг, машина → машин, слово → словAlohida yodlang: год → 1 год, 2 года, 5 лет; человек → 5 человек; брат → 5 братьев.
«У меня нет брат» — oʻzbek oʻquvchilarining tipik xatosi, chunki oʻzbekchada «akam yoʻq» deganda ot oʻzgarmaydi. Rus tilida нет dan keyin soʻz doim qaratqich kelishigida: нет брата, нет машины, нет времени.
Eslab qoling
- Egasi otdan keyin:
книга брата. нет+ qaratqich:нет машины.у меня / у него / у неё / у них есть ….- 1 —
один стол; 2–4 —два стола; 5+ —пять столов. 5 лет,5 человек— yodlab oling.
