Zukkolar
IQ testni yechishKurslarBepul testlarBlogQanday ishlaydi
KirishRoʻyxatdan oʻtish

Rus tili B1 · Intermediate (ТРКИ-1) · birinchi mavzu — bepul

Koʻplikdagi kelishiklar (студентов, студентам, студентами)

Otlar va sifatlarning koʻplikdagi barcha kelishik qoʻshimchalari.

Mavzu testi

5 ta savol. Har bir javob darhol tekshiriladi; oʻtish uchun kamida 4 tasiga toʻgʻri javob bering. Roʻyxatdan oʻtish shart emas.

Rus tili B1 · Intermediate (ТРКИ-1)

Koʻplikdagi kelishiklar nima uchun kerak?

Oʻzbek tilida koʻplik bitta qoʻshimcha bilan yasaladi: -lar, keyin esa kelishik qoʻshimchasi qoʻshiladi: talabalar → talabalarga, talabalar bilan. Rus tilida esa koʻplikdagi har bir kelishikning oʻz qoʻshimchasi bor va u birlikdagi shakldan farq qiladi. B1 darajasida bu shakllarni bilmasdan turib erkin gapirish qiyin.

У меня много друзей.          — Mening doʻstlarim koʻp.
Я звоню родителям.            — Men ota-onamga qoʻngʻiroq qilaman.
Мы говорили о новых фильмах.  — Biz yangi filmlar haqida gaplashdik.
Она гуляет с детьми.          — U bolalar bilan sayr qilyapti.

Shakl: otlar

Yaxshi xabar: joʻnalish (дательный), vositali (творительный) va predlogli (предложный) kelishiklarda barcha rodlar uchun qoʻshimcha bir xil.

Kelishik        Savol              Qoʻshimcha     Misol
Именительный    кто? что?          -ы/-и, -а/-я   студенты, книги, окна
Родительный     кого? чего?        -ов/-ев, -ей,  студентов, музеев, врачей,
                                   nol            книг, мест
Дательный       кому? чему?        -ам/-ям        студентам, книгам, дням
Винительный     кого? что?         = Им. yoki Род. книги / студентов
Творительный    кем? чем?          -ами/-ями      студентами, книгами
Предложный      о ком? о чём?      -ах/-ях        о студентах, в городах

Qaratqich kelishigi koʻplikda — eng qiyin shakl

  • Undosh bilan tugaydigan erkak rodi otlari: -ов (стол → столов), -й bilan tugasa -ев (музей → музеев).
  • ж, ш, ч, щ va -ь dan keyin: -ей (врач → врачей, нож → ножей, день → дней).
  • -а/-я va -о bilan tugaydigan otlarda — nol qoʻshimcha: книга → книг, место → мест, неделя → недель. Baʼzan unli qoʻshiladi: девушка → девушек, окно → окон, сестра → сестёр.
  • -ие/-ия → -ий: здание → зданий, лекция → лекций.
  • Istisnolar: друг → друзей, человек → людей, ребёнок → детей, деньги → денег.

Tushum kelishigi: jonli va jonsiz

Koʻplikda jonsiz otlarning tushum kelishigi bosh kelishikka teng: Я читаю книги. Jonli otlarda esa (rodidan qatʼi nazar!) qaratqich kelishigiga teng: Я вижу студентов, Я встретил сестёр, Я люблю детей.

Sifat va egalik olmoshlari

Им.   новые / мои        Дат.  новым / моим
Род.  новых / моих       Тв.   новыми / моими
Пр.   о новых / о моих   Вин.  = Им. yoki Род.

Vositali kelishikda ikki muhim istisno bor: с детьми, с людьми (-ями emas).

Oʻzbek tilida koʻp, besh kabi soʻzlardan keyin ot birlikda turadi: «koʻp kitob». Rus tilida много dan keyin sanaladigan ot koʻplikdagi qaratqich kelishigida keladi: много книг, много студентов. «много книга» yoki «много книги» deyish — oʻzbeklarning eng koʻp uchraydigan xatosi.

Eslab qoling

  1. Дательный, творительный va предложный koʻplikda: -ам, -ами, -ах (yumshoq variant: -ям, -ями, -ях).
  2. Родительный koʻplikda: -ов/-ев, -ей yoki nol qoʻshimcha (книг, мест).
  3. Jonli otlarning koʻplikdagi tushum kelishigi = qaratqich kelishigi: вижу друзей.
  4. Istisnolar: друзей, людей, детей, с детьми, с людьми.