Koʻplikdagi kelishiklar nima uchun kerak?
Oʻzbek tilida koʻplik bitta qoʻshimcha bilan yasaladi: -lar, keyin esa kelishik qoʻshimchasi qoʻshiladi: talabalar → talabalarga, talabalar bilan. Rus tilida esa koʻplikdagi har bir kelishikning oʻz qoʻshimchasi bor va u birlikdagi shakldan farq qiladi. B1 darajasida bu shakllarni bilmasdan turib erkin gapirish qiyin.
У меня много друзей. — Mening doʻstlarim koʻp.
Я звоню родителям. — Men ota-onamga qoʻngʻiroq qilaman.
Мы говорили о новых фильмах. — Biz yangi filmlar haqida gaplashdik.
Она гуляет с детьми. — U bolalar bilan sayr qilyapti.Shakl: otlar
Yaxshi xabar: joʻnalish (дательный), vositali (творительный) va predlogli (предложный) kelishiklarda barcha rodlar uchun qoʻshimcha bir xil.
Kelishik Savol Qoʻshimcha Misol
Именительный кто? что? -ы/-и, -а/-я студенты, книги, окна
Родительный кого? чего? -ов/-ев, -ей, студентов, музеев, врачей,
nol книг, мест
Дательный кому? чему? -ам/-ям студентам, книгам, дням
Винительный кого? что? = Им. yoki Род. книги / студентов
Творительный кем? чем? -ами/-ями студентами, книгами
Предложный о ком? о чём? -ах/-ях о студентах, в городахQaratqich kelishigi koʻplikda — eng qiyin shakl
- Undosh bilan tugaydigan erkak rodi otlari:
-ов(стол → столов),-йbilan tugasa-ев(музей → музеев). ж, ш, ч, щva-ьdan keyin:-ей(врач → врачей,нож → ножей,день → дней).-а/-яva-оbilan tugaydigan otlarda — nol qoʻshimcha:книга → книг,место → мест,неделя → недель. Baʼzan unli qoʻshiladi:девушка → девушек,окно → окон,сестра → сестёр.-ие/-ия→-ий:здание → зданий,лекция → лекций.- Istisnolar:
друг → друзей,человек → людей,ребёнок → детей,деньги → денег.
Tushum kelishigi: jonli va jonsiz
Koʻplikda jonsiz otlarning tushum kelishigi bosh kelishikka teng: Я читаю книги. Jonli otlarda esa (rodidan qatʼi nazar!) qaratqich kelishigiga teng: Я вижу студентов, Я встретил сестёр, Я люблю детей.
Sifat va egalik olmoshlari
Им. новые / мои Дат. новым / моим
Род. новых / моих Тв. новыми / моими
Пр. о новых / о моих Вин. = Им. yoki Род.Vositali kelishikda ikki muhim istisno bor: с детьми, с людьми (-ями emas).
Oʻzbek tilida koʻp, besh kabi soʻzlardan keyin ot birlikda turadi: «koʻp kitob». Rus tilida много dan keyin sanaladigan ot koʻplikdagi qaratqich kelishigida keladi: много книг, много студентов. «много книга» yoki «много книги» deyish — oʻzbeklarning eng koʻp uchraydigan xatosi.
Eslab qoling
- Дательный, творительный va предложный koʻplikda:
-ам,-ами,-ах(yumshoq variant:-ям,-ями,-ях). - Родительный koʻplikda:
-ов/-ев,-ейyoki nol qoʻshimcha (книг,мест). - Jonli otlarning koʻplikdagi tushum kelishigi = qaratqich kelishigi:
вижу друзей. - Istisnolar:
друзей,людей,детей,с детьми,с людьми.
