Zukkolar
IQ testni yechishKurslarBepul testlarBlogQanday ishlaydi
KirishRoʻyxatdan oʻtish

Rus tili B2 · Upper-Intermediate (ТРКИ-2) · birinchi mavzu — bepul

Причастия: sifatdoshlar (читающий, прочитанный)

Aniq va majhul nisbatdagi sifatdoshlarning yasalishi va sifatdosh oborotlari.

Mavzu testi

5 ta savol. Har bir javob darhol tekshiriladi; oʻtish uchun kamida 4 tasiga toʻgʻri javob bering. Roʻyxatdan oʻtish shart emas.

Rus tili B2 · Upper-Intermediate (ТРКИ-2)

Причастие — sifatdosh

Sifatdosh feʼldan yasaladi, lekin sifat kabi otni aniqlaydi va u bilan rod, son va kelishikda moslashadi. Oʻzbek tilida ham sifatdosh bor: oʻqiyotgan, oʻqigan, oʻqiladigan. Shuning uchun maʼno tanish, lekin rus tilida sifatdosh nisbat (aniq yoki majhul), zamon va moslashuv boʻyicha farqlanadi.

читающий студент          — oʻqiyotgan talaba (aniq, hozirgi)
студент, прочитавший книгу — kitobni oʻqib chiqqan talaba (aniq, oʻtgan)
любимый фильм             — sevimli (sevilgan) film (majhul, hozirgi)
прочитанная книга         — oʻqib chiqilgan kitob (majhul, oʻtgan)
Магазин открыт.           — Doʻkon ochiq (qisqa shakl).

Shakl

Turi                  Qoʻshimcha            Qanday yasaladi             Misol
Aniq, hozirgi zamon   -ущ-/-ющ- (I tusl.)   3-shaxs koʻplik asosidan    читают → читающий
                      -ащ-/-ящ- (II tusl.)                                говорят → говорящий
Aniq, oʻtgan zamon    -вш- (unlidan keyin)  infinitiv/oʻtgan z. asosi   читать → читавший
                      -ш- (undoshdan keyin)                             принести → принёсший
Majhul, hozirgi       -ем- (I), -им- (II)   1-shaxs koʻplik asosidan    читаем → читаемый
                                                                        любим → любимый
Majhul, oʻtgan        -нн-, -енн-, -т-      asosan СВ feʼldan           прочитать → прочитанный
                                                                        решить → решённый
                                                                        открыть → открытый
  • Aniq sifatdosh harakatni bajaruvchini bildiradi (читающий студент — talaba oʻqiyapti).
  • Majhul sifatdosh harakat ustidan bajarilgan narsani bildiradi (прочитанная книга — kitob oʻqilgan).
  • Qaytma feʼllardan yasalgan sifatdoshlarda har doim -ся (hech qachon -сь emas): занимающийся, занимающаяся, учившиеся.

Qisqa shakl

Majhul oʻtgan zamon sifatdoshlarining qisqa shakli gapning kesimi boʻladi: Книга прочитана. Письмо написано. Задачи решены. Магазин открыт. Qisqa shaklda bitta н yoziladi: прочитанная книга, lekin книга прочитана.

Sifatdosh oboroti

Sifatdosh oboroti который li ergash gapning oʻrnini bosadi va kitobiy uslubda juda koʻp uchraydi:

Студент, который читает книгу, — мой друг.
Студент, читающий книгу, — мой друг.

Письмо, которое написал мой брат, …
Письмо, написанное моим братом, …

Majhul sifatdoshda bajaruvchi vositali kelishikda keladi: написанное братом. Oborot otdan keyin kelsa, vergul bilan ajratiladi; otdan oldin kelsa — vergulsiz: написанное братом письмо.

Oʻzbek tilida sifatdosh oboroti doim otdan oldin keladi va oʻzgarmaydi: «kitob oʻqiyotgan talaba», «kitob oʻqiyotgan qiz». Rus tilida esa sifatdosh otga moslashadi: читающий студент, читающая девушка, читающие дети. Oʻzbeklar koʻpincha zamonni ham chalkashtiradi: который читал → читавший (oʻtgan zamon), читающий emas.

Eslab qoling

  1. Aniq: -ущ-/-ющ-, -ащ-/-ящ- (hozirgi), -вш-/-ш- (oʻtgan).
  2. Majhul: -ем-/-им- (hozirgi), -нн-/-енн-/-т- (oʻtgan).
  3. Sifatdosh otga rod, son va kelishikda moslashadi.
  4. Qisqa shakl kesim boʻladi: Работа сделана.
  5. Sifatdoshlarda faqat -ся: улыбающаяся девушка.